مبادا مديري باشي كه ناتوانان از عدالتت مايوس شوند و ثروتمندان طمعكار
اگر طوري مديريت كردي كه آدمهاي ضعيف و ناتوان از عدالت تو مأيوس شدند و ثروتمندان طمع ستم بر ضعيفان كردند؛ بيراهه رفتهاي، مدير حكومت علوي بايد تمام مردم تحت حكومتش را به يك چشم نگاه كند؛ مدير حكومت علي(ع) بايد با مردمش نرمخو و باشد و در برخورد با همه مردم گشاده رو باشد.
در حكومت علوي جايي براي تبعيض نيست؛ تبعيض گناهي نابخشودني براي مديران حكومت علي (ع) است؛ تبعيض آنقدر در نگاه اميرالمومنين مذموم و زشت است كه در نامههايش به تك تك كارگزاران و مديرانش به آنها يادآوري ميكند كه مبادا طوري رفتار كنند كه نتيجه رفتار آنها تبعيض ميان مردم باشد، مبادا طوري رفتار كنند كه ثروتمندان در ستم كردن بر فقرا از چيزي نترستند و ضعيفان هم اميد به عدالت نداشته باشند؛ در حكومت علوي همه بايد به يك چشم ديده شوند.
اهميت دوري از تبعيض آنقدر زياد است كه اميرالمومنين حتي در نامهاي كه به يار وفادار خود محمدبن ابوبكر مينويسد به او تأكيد ميكند كه مبادا ميان مردم تحت حكومتش فرق قائل شود. آفت تبعيض آنقدر زياد است و فساد ناشي از آن آنقدر عميق است كه علي(ع) حتي از گوشزد كردن آن به يار نزديك خود هم دريغ نميكند؛ حكومت علوي فرقي ميان مردم قائل نيست و براي همين براي دفاع از حقوقشان به هر مديري تذكر ميدهد حتي اگر آن مدير محمد ابن ابوبكر باشد.
مدير علوي بايد با مردم نرمخو و گشادهرو باشد
در متن نامه اميرالمومنين به محمد ابن ابوبكر كه او را به حكومت مصر منصوب كرده بود؛ آمده است: « با آنان فروتن باش و نرمخو، و هموار و گشادهرو؛ و به يك چشم بنگر به همگان، خواه به گوشه چشم نگري و خواه خيره شوي به آنان؛ تا بزرگان در تو طمع ستم بر ناتوانان نبندند و ناتوانان از عدالتت مأيوس نگردند، كه خداي تعالي ميپرسد از شما بندگان، از خُرد و درشت كارهاتان و از آشكار آن و نهان... »*
از نكات درخور توجه نامه امير به كارگزار امين حكومتش محمد بن ابوبكر توصيه او به نرمخويي و لبخند در برخورد با مردم است؛ علي (ع) باور دارد كه چهره و رفتار مدير علوي بايد گشاده باشد و رفتارش فروتنانه، تا مردمي كه تحت حكومتش هستند از شكايت بردن پيش او نترسند و از حقوق خود بخاطر ترس از ابهت حاكم نگذرند. در مرام اميرالمومنين نميگنجد كه مديرش عبوس باشد، چرا كه مدير عبوس به غير از ترس براي رعيت كم توان چيزي ندارد.
حضرت امير تأكيد ميكند كه يك مدير بايد طوري با مردمش رفتار كند كه مردم نشان تبعيض و تفاوت از نگاه او نخوانند؛ چرا كه اگر در حكومتي حتي اندكي حس شود كه تبعيض وجود دارد؛ ثروتمندان براي ستم به ضعيفان پرجرأت ميشوند و ضعيفان از شكايت بردن به حاكم و عدالت او نااميد ميشوند.
*نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، چاپ بیست و یکم، تهران، 1380؛ صفحه 289
دکترای ارتباطات از دانشگاه علامه